IZLIV KSENOFOBIJE PROTIV TURSKIH DRŽAVLJANA: Pripremljena hajka

Ništa nije došlo iznenada, nasilje protiv građana Turske pripremano je u medijima, na društvenim mrežama i od pojedinih političara koji su širili lažne vijesti da ovdje boravi preko sto hiljada Turaka - spremnih na sve 

Predrag NIKOLIĆ

,,Ubij Turčina'' ori se ulicama Podgorice dok se građani sklanjaju pred hordama mladića, navijača i tzv. ,,narodnih patrola'' koje imaju namjeru da ,,pravdu'' preuzmu u svoje ruke. 

U noći između subote i nedjelje, nešto poslije ponoći, ispred lokala Komanka na Zabjelu došlo je do tuče između više osoba. Prema zvaničnim podacima Uprave policije, u sukobu je povrijeđen 25-godišnji M. J., koji je zadobio sedam ubodnih rana nožem. 

Vijest o napadu brzo se proširila društvenim mrežama koje su dolile ulje na vatru i rasplamsale mržnju uz sulude ideje o organizovanju narodnih patrola. Već sjutradan veče, stotine građana okupile su se na Zabjelu, tražeći da se „Turci protjeraju“. „Ubij Turčina“, „Ovo je Crna Gora“ i „Nećemo strance u našem kvartu“ – uzvici su koji su se čuli dok je policija pokušavala da smiri okupljene. Desetine ljudi je napalo vozilo turskih tablica, a tri turska državljana su bila primorano da se sklone u kazino, nakon što su građani pokušali fizički da se obračunaju sa njima. Policija ih je izvela iz kazina i privela, uz skandiranje okupljenih i pozivanje na smrt Turaka.

Iz policije su se o ovom događaju zvanično oglasili kasno te večeri, oko 22:20, saopštivši da su uhapsili državljanina Azerbejdžana Y. G. (31) i državljanina Turske N. D. (54), osumnjičene da su u subotu nanijeli povrede M. J. Oni se sumnjiče za krivično djelo nasilničko ponašanje. U saopštenju Uprave policije se navodi da je u prostorije Odjeljenja bezbjednosti Podgorica u nedjelju veće privedeno 45 osoba – državljani Turske i Azerbejdžana – koje su bile predmet kriminalističke obrade, kao i provjera u odnosu na zakonitost njihovog boravka na teritoriji Crne Gore. Saopšteno je da će osmoro biti deportovano, dok je sedmoro novčano kažnjeno.

Poslanik i visoki funkcioner Demokrata Boris Bogdanović je na društvenim mrežama podijelio fotografiju špalira turskih državljana sa rukama na zidu i raširenih nogu, naglasivši da je uhapšeno 40 Turaka i da oni štite svaki dom, te da neće biti kompromisa u odrani bezbjednosti građana.

Dok je na Zabjelu trajalo opsadno stanje, okupljenim građanima se obratio ministar unutrašnjih poslova Danilo Šaranović. On je naveo da se manipuliše sa podacima da u Crnoj Gori boravi 100.000 turskih državljana. ,,U Crnoj Gori trenutno imamo 13.000 turskih državljana, od čega samo 80 sa stalnim boravkom. Pripremili smo novi zakon o strancima prije sedam, osam mjeseci. Naredne sedmice imaćemo novi restriktivniji zakon koji će ući u skupštinsku proceduru i to ćemo riješiti kao ozbiljna država“, kazao je ministar.

Precizno prema podacima Uprave policije - zaključno sa 30. septembrom 2025. godine, 13.308 državljana Turske posjeduje dozvolu za privremeni boravak ili privremeni boravak i rad, dok 87 osoba iz te države ima odobren stalni boravak u Crnoj Gori.

Premijer Milojko Spajić je, dok je okupljanje na Zabjelu trajalo, na mreži x saopštio da će već sjutra, po hitnoj proceduri, donijeti odluku o priveremenom ukidanju bezviznog režima za državljane Turske. Obećanje je sjutra i ispunjeno. 

Preko noći uvedeni vizni režim za državljane Turske počinje od četvrtka. Kako će aktuelna hajka i restriktivne mjere uticati na odnose sa državom koja je posljednjih godina u samom vrhu po stranim direktnim investicijama, nakon Srbije i Rusije, ostaje da se vidi. Dodatni problem će biti ako Turska uvede recipročne mjere s obzirom na veliki broj naših građana koji se liječe, trguju, školuju u Turskoj, putuju preko Istambula...

Iste večeri, sa skandiranja se prešlo i na djelo, pa je na Zabjelu, iza ponoći,  zapaljen automobil na auto-placu Zeren motors, čiji je vlasnik turski državljanin, dok je u centru Podgorice, na Bulevaru Ivana Crnojevića, uništen lokal koji je u zakupu državljanina Turske. Polomljeni su izlozi i zapaljen lokal, a kuhinja je potpuno razorena. Na društvenim mrežama dijelile su se objave o pojedinim ugostiteljskim objektima koji otkazuju Glovo dostavu jer tamo uglavnom rade Turci, objavljen je i snimak maltretiranja dvojice Turaka. 

Policija je u utorak uhapsila osam osoba zbog krivičnih djela i prekršaja sa elementima nacionalne i vjerske mržnje. P.M. iu Podgorice uhapšen je zbog sumnje da je preko društvenih mreža širio mržnju prema Turcima. Zbog napada, udaranja šakama, nogama i palicama tri turska državljanina u ponedjeljak na Zabjelu uhapšena su tri mladića iz Podgorice...

Više državno tužilaštvo (VDT) u Podgorici samoinicijativno je formiralo predmet povodom događaja od 26. oktobra, kada je grupa građana u naselju Zabjelo u Podgorici skandirala ,,Ubij, ubij, ubij Turčina". U saopštenju VDT-a piše i da su formirani predmeti povodom događaja kojem su oštećena dva vozila, kao i objekat u vlasništvu turskih državljana: ,,A sve u cilju ocjene da li u radnjama bilo kojeg lica ima elemenata krivičnog djela izazivanje nacionalne, rasne i vjerske mržnje", saopšteno je iz VDT-a.

Slijedećeg dana masa je sa istom mržnjom na usnama, u pratnji policije, krenula ka Siti kvartu u ,,istragu Turaka''. Nije došlo do fizičkih sukoba, ali je tenzija bila vidljiva na svakom uglu uz skandiranje protiv Turaka. Prije pohoda na City kvart, policija je privela više državljana Crne Gore, nakon što je kod zgrade, tzv. Komanke u naselju Zabjelo, pronašla i oduzela više bejzbol palica pripremljenih za napad na turske državljane, saopšteno je iz Uprave policije (UP). Kako je saopšteno, privođenja su sprovedena u okviru pojačanih aktivnosti zbog objava na društvenim mrežama koje su pozivale na nasilje i govor mržnje. Policija je izdala saopštenje u kojem upozorava da „nema mjesta samoinicijativnim akcijama i govoru mržnje“, te da će svi koji budu širili nacionalnu netrpeljivost biti procesuirani.

,,Branimo se od dalje migracije bodenja, silovanja, okupacije'', bio je jedan od transparenata na protestu ispred Vlade u utoraku 28. oktobra. Protest koji je prvobitno bio najavljen ispred turske ambasade zakazan je pod sloganom Za normalan život nas i naše djece! Hoćemo da živimo bezbjedno! Poziv na protest, koji je inicijalno bio planiran ispred turske ambasade pa premješten ispred vlade, prati već ustaljeni repertoar ugroženosti djece, žena i ostalih od Turaka.  

Prije protesta, policija privela je večeras 11 osoba, među kojima je devet maloljetnika, koji su imali namjeru da sa fantomkama, bakljom i marihuanom dođu na protest isrped Vlade, saopšteno je iz Uprave policije.

Odjek mržnje se iz Podgorice poširio, pa su u Baru, u noći između ponedjeljka i utorka, dva lokala u vlasništvu državljana Turske demolirana. Zasada nepoznati počinilac ili više njih, pokušao je i da jedan od lokala zapali. Sljedeće noći, radnja u centru Herceg Novog, koja je u vlasništvu državljana Turske, izgorela je u požaru.

Tri dana nakon incidenta, koji je pokrenuo lavinu a u kojem je ranjen crnogorski madić, direktor Uprave policije Lazar Šćepanović izjavio je da su u njemu učestvovala tri državljanina Azerbejdžana i jedan državljanin Turske. ,,Povrede koje su nastuoplke su lake, posjekotine, rezne rane i jedna ubodna, a tužilac je smatrao da nije u pitanju krivično djelo ubistva u pokušaju. To je potkrepljeno i od strane vještaka medicinske struke'', kazao je Šćepanović. 

Nakon ovih događaja mržnja na društvenim mrežama i komentarima na portalima je eksplodirala pa se otvoreno poziva na ujedinjenje Crnogoraca i Srba protiv, kako navode, vjekovnog neprijatelja. Bez zazora se objavljuju komentari i statusi kojima se jedna etnička grupa dehumanizuje uz pozivanje na linč. 

Subotnji incident je bio samo okidač, a hajka se mjesecima pripremila kroz izjave političara, aktivista, influensera i mržnju na društvenim mrežama. Institucije su sa zakašnjenjem demantovale lažni podatak, koji je dio građana prihvatio kao vjerodostojan, a koje su plasirali Nebojša Medojević, Milan Knežević i Vladislav Dajković, da se u Crnoj Gori nalazi preko 100.000 turskih državljana. Nikako ili mlako se reagovalo na glasine da turski državljani siluju, kidnapuju i zastrašuju. 

Početkom ovog mjeseca ostrašćenost prema Turcima je pojačana kada su društvene mreže bile preplavljene snimcima otmice u Budvi u kojoj su sva lica bili državljani Turske. Policija je odmah reagovala i pohapsila sve vinovnike. 

Da se sve više tone u strah i bijes bilo je jasno i proteklog mjeseca kada se pojavila lažna vijest da je u šoping centru u Podgorici oteto dijete. Na društvenim mrežama se pojavila objava da je dijete oteto majci ispred nosa u sred bijela dana, te da je, nakon zatvaranja tržnog centra pronađeno u toaletu sa trakom preko usta i ošišane glave. Sve začinjeno informacijom da se radi o grupi Turaka. Iz Uprave policije su saopštili da im nije prijavljen ovakav slučaj, šoping centar je demantovao da je bio zatvoren i da se radi o netačnim informacijama. ,,Grupa Turaka kidnapuje djecu; Kradu iz pošiljki Glova hranu i ostalo;
Ubijaju, biju, siluju…”, bili su neki od komentara.

Kako je priča odmicala, počeli su da se dijele i drugi navodi: da djecu neki muškarci slikaju po igralištima, kao i da se neki ,,čudni tipovi” vrzmaju po podgoričkim naseljima i navodno popisuju djecu. Uslijedila su reagovanja UNICEF-a i Monstata, koji su pokušali da je u toku pripremna faza za MIKS istraživanje koje sprovodi Uprava za statistiku. Uzalud, posljednje saopštenje navijačke grupe Varvari glasi: ,,siluјu naše žene, otimaјu i snimaјu decu, pljačkaјu po ulicama, naoružani idu ulicama Podgorice''.

I kada je demantovana laž da je u Crnoj Gori preko 100.000 turskih državljana, pojedini političari objašnjavaju da je „subjektivni osjećaj da Turaka ima preko 100.000“. 

Valja podsjetiti i na sramni događaj kolektivnog kažnjavanja iz 1995. kada je nakon silovanja djevojčice rulja uzela pravdu u svoje ruke i zapalila cijelo romsko naselje u Danilovgradu. Policija tada nije reagovala. 

Samo od sebe neće stati. Dio građana je konačno našao nekog na koga će da se ostrvi za brojne probleme koje nas sve muče. Problem je što im to za sada uglavnom nekažnjeno prolazi, pa bi u budućnosti mogli da prošire svoje djelovanje.